menu
 winkelmandje 

De (her)ontdekking van het huishouden 

Monique Wortelboer  

Monique Wortelboer is moeder van vijf kinderen en schreef: Huishouden de zorg voor het leven. Het huishouden is in haar visie van groot belang voor de opvoeding van kinderen, voor jezelf en voor de samenleving. Daarom is het tijd voor een herontdekking van het huishouden – en voor een gesprek met de schrijfster.

Je bent moeder van vijf kinderen en hebt het dus meer dan druk. Waarom schreef je dit boek?

Het boek is eigenlijk de vrucht van vijftien- twintig jaar studie geesteswetenschap, buitenshuis werken in combinatie met het gezin, opvoedingservaring van steeds meer kinderen en leservaring met pubers, opleiding sociale driegeleding, alles concentreerde zich op een bepaald moment in dit boek. De essentie zit hem in het begrijpen van de etherwereld en diens wetmatigheden. Het is alleen dank zij de inzichten van de geesteswetenschap (Rudolf Steiner) dat wij daar nu zo expliciet over kunnen spreken en dat wij die levenssfeer zo kunnen benoemen. Daardoor kun je iets bewust maken wat voorheen een gegeven was en waar men niet over nadacht of hoefde na te denken, immers het leven was zoals het was en moest zo verzorgd worden. Er was geen keuze.

Door de technische en maatschappelijke ontwikkelingen hebben huisvrouwen van tegenwoordig wel een keuze. Daar wil ik het graag over hebben want ik signaleer om me heen en in de kranten en tijdschriften dat veel mensen niet tot een bevredigende oplossing komen. Ze maken wel keuzes, maar lijken er nooit tevreden mee te zijn, wie weet omdat ze niet beseffen waarom ze een bepaalde keuze maken. Dit boek gaat over de keuze: hoe, waarom, wanneer en met wie en voor wie doe ik het huishouden en op welke manier en waarom zo en niet anders. Je maakt een keuze vanuit inzicht. Dit boek geeft inzicht in de wetmatigheden van het leven, van de etherwereld die je verzorgt door huishouden te bedrijven, in bepaalde wetmatigheden van de opvoeding en van de eigen ontwikkeling met betrekking tot het huishouden en draagt daardoor mogelijkheden aan om met meer bewustzijn je eigen keuzes te maken omtrent het huishoudelijk werk. En om er de zin van in te blijven of gaan zien.

Is het huishouden niet gewoon iets dat je zo snel mogelijk moet doen, om daarna tijd te hebben voor andere dingen. Voor de kinderen bijvoorbeeld?

Het kan de insteek zijn om het huishouden zo snel mogelijk te doen en daarna over te gaan op iets anders. De vraag is of de wens van ‘zo snel mogelijk’ zich wel verhoudt tot de wetmatigheden die het leven zelf aangeeft. In die wens zit een winst-verliesrekening ten opzichte van de tijd en ten opzichte van de kwaliteit van de bezigheden verborgen. Je zou je dan telkens moeten afvragen of het wel snel genoeg gaat en of de resterende tijd wel voldoende is voor wat er allemaal aan beters te doen zou zijn. En tijd voor de kinderen is er ook als je samen iets in het huishouden doet. Met lagere schoolkinderen is het heel gezellig om te koken bijvoorbeeld. Kleine kinderen onder de zeven doe je geen groter plezier dan huishoudelijk met ze bezig te zijn. Ze leven nog heel sterk in de wereld van de processen en het huishoudelijk werk sluit daar helemaal op aan.

Het huishouden is toch eigenlijk een heel onbevredigende bezigheid. Neem nou de afwas… je bent er nooit mee klaar want voordat je het weet staat de aanrecht weer vol met vuile vaat. Wat kan daar de zin van zijn?

De afwas op zich is altijd binnen een half uur wel klaar, dat is het probleem niet. Afzonderlijke bezigheden komen heus wel klaar en zelfs nog binnen acceptabele tijdseenheden. Het probleem van het gevoel nooit klaar te zijn is dat het leven maar doorgaat en de verzorging daarvan dus ook. Als je het huishoudelijk werk begrijpt als een klus waar nu maar eens een eind aan moet komen, dan heb je en verkeerde gedachte over het werk. Als je het huishouden begrijpt als het verzorgen van het leven, dan begrijp je ook dat je daar nooit mee klaar bent. En de zin van het leven is niets anders dan het leven zelf: de zin van het leven is immanent, met andere woorden die ligt in het leven zelf besloten. Nu kunnen wij in onze tijd gelukkig keuzes maken in de mate en de manier waarop wij onze tijd en energie inzetten in het huishouden. Maar dat de snelste en gemakkelijkste manier ook de meest bevredigende is, dat staat voor mij niet vast.

Mannen vinden vaak dat ze minder geschikt zijn voor het huishouden en uit onderzoek blijkt dat ze nog steeds veel minder tijd aan het huishouden besteden dan vrouwen, ook als beide partners een baan hebben. Wat vind jij daarvan?

Mannen zijn ook minder geschikt voor het huishoudelijk werk en dat is ook vanuit de loop der geschiedenis te verklaren, tenminste als je daarbij begrippen als het etherlichaam in de beschouwing mee mag nemen.

Het verzorgen van het leven hangt nu eenmaal samen, niet alleen met de fysieke conditie van de vrouw die tenslotte het leven draagt, baart, zoogt en verzorgt, maar ook met het etherlichaam van de vrouw.

Eeuwenlang hebben vrouwen dit gebied verzorgd, behoed, gedragen. Die kwaliteiten die daardoor ontwikkeld worden en van generatie op generatie zijn voorgeleefd en meegegeven, zijn natuurlijk in het etherlichaam van ‘het vrouwelijke lichaam’ als het ware verankerd. Als ze wordt geboren stapt een vrouw niet alleen in haar eigen lijf maar ook in de stroom van deze vermogens en krachten, die krijgt ze mee. Mannen hebben heel andere dingen ontwikkeld.

Wij zien in onze tijd enerzijds dat de natuurlijke aanleg voor het verzorgen bij de vrouwen toch aan het verdwijnen is en anderzijds dat mannen geroepen worden zich in deze kwaliteiten in te leven.

De trend van de laatste jaren is dat beide partners werken en dat is financieel ook vaak noodzakelijk. Hebben we nog wel tijd voor het huishouden?

Geen tijd hebben voor het huishouden wil in mijn ogen zeggen dat je geen tijd hebt voor het verzorgen van jezelf en je omgeving. Daar moeten we dan eens bij stil staan als wij daar door een economische situatie toe gedwongen worden, dat de aandacht en zorg die de omgeving en onze naasten van ons vragen, eigenlijk geen tijd zouden mogen kosten. Ik onderken dat de situatie zo is, niet voor iedereen overigens, maar de vraag of dit ook een wenselijke situatie is wordt niet gesteld. Willen wij dat nu echt zo, is het een bevredigende situatie? Als ik om me heen kijk, moet ik daar ontkennend op antwoorden.

Met alle moderne apparaten die je in het huishouden kan gebruiken, hoef je toch niet meer zo veel tijd in het huishouden te steken? Mensen willen toch ook tijd voor andere dingen. Niet alleen om tv te kijken, maar bijvoorbeeld ook om zichzelf te ontwikkelen.

De vraag is weer wat er onder zelfontwikkeling wordt verstaan. Als daarmee bedoeld wordt dat we willen meedoen met alle nieuwe trends en ons voortduren willen laten meenemen in wat er zich allemaal aandient in het leven, dan zou je de last van het huishouden kunnen minimaliseren.

Als er wordt gezocht naar een vorm van zelfontwikkeling waarin juist een tegenbeweging voor het uiterlijke vertoon kan worden ingezet, dan biedt het huishouden daartoe vele mogelijkheden. Het voert te ver om in dit korte bestek die mogelijkheden uit de doeken te doen maar als we het alleen al hebben over het verlangen naar rust, (ik lees in de krant dat de moderne mens daar het meest naar verlangt) dan kun je daar in het huishoudelijk werk heel goed in tegemoet komen. Juist in de simpele handelingen van alledag ligt een grote mate van rust, vooral door de dagelijkse herhaling.

(door John Hogervorst)