menu
 winkelmandje 

Dynamische oordeelsvorming 

Interview met Lex Bos, door John Hogervorst  

Dynamische Oordeelsvorming wordt in binnen- en buitenland toegepast in allerlei groepen en organisaties. Als hulp bij het vergaderen, bij het omgaan met conflicten, in organisatie­ ontwikkelingswerk, in biografiewerk en bij mediation. Lex Bos ontwikkelde Dynamische Oordeelsvorming in het kader van zijn proefschrift en werkte er tientallen jaren mee. Binnenkort verschijnt een klein boekje dat als inleiding tot de Oordeelsvorming dient.

"Oordelen doen we de hele dag door, bij wijze van spreken: 'zonder erbij na te denken'. Ik heb wel meegemaakt dat mensen tegen me zeiden: dat hoef je toch niet te leren, oordelen? Maar een oordeel vormen, dat is een actief proces. En dat proces begint met een vraag. Ook zonder dat we ergens een vraag over hebben vinden we natuurlijk van alles: over de baas, over je vrouw, over het weer, maar dat zijn geen oordelen, althans: het zijn geen oordelen die je je gevormd hebt. Het moet dus beginnen met een vraag. Als er een vraag is, ga je feiten verzamelen, ga je die feiten proberen te begrijpen, en daarmee begint pas het vormen van een oordeel."

Wat is Dynamische Oordeelsvorming?

"Dynamische Oordeelsvorming is een zoekproces dat begint met een vraag. Dat zoekproces beweegt zich tussen een aantal belangrijke polen, die altijd meespelen wanneer mensen proberen zich een oordeel te vormen. Het verloopt niet volgens voorbedachte fasen maar als een dynamisch proces.

Verleden en toekomst zijn bijvoorbeeld twee polen waartussen een oordeelsvormingsproces zich afspeelt. De ene pool, die van het verleden, heeft een onderzoekend karakter: kan ik een bepaalde situatie begrijpen, kan ik er inzicht in krijgen, zie ik de samenhangen en de achtergronden? De andere pool, die van de toekomst, heeft een ondernemend karakter: wat wil ik met het inzicht dat mijn onderzoek heeft opgeleverd, welke problemen wil ik oplossen, welke doelen wil ik bereiken? Zo is er in het vormen van een oordeel altijd een dynamische beweging tussen het kennen en het kiezen, tussen het willen begrijpen en de wil om tot handelen te komen.

Wanneer je nog wat preciezer gaat kijken, ontdek je dat de onderzoekende activiteit zich ook tussen twee polen afspeelt: die van het waarnemen en van het denken. Aan de ene kant heb je te maken met feitelijkheden, met gegevens, informatie etc. Die zijn het resultaat van waarnemen. Daartegenover staat een fundamenteel andere activiteit, die van het vinden van begrippen om die feiten te benoemen, van het vinden van een hypothese of een theorie om de samenhang van de feiten te verklaren. Het resultaat daarvan moet je steeds in gesprek brengen met de wereld van de feiten.

De beweging die je doormaakt bij het vormen van een oordeel heeft het karakter van een dialoog. Als je bijvoorbeeld inzicht hebt gekregen in een situatie, rijst de vraag: wat wil ik ermee, en als het duidelijk is wat je wilt, moet je je ook weer afvragen of dat past in de situatie en langs welke praktische wegen en met welke middelen je je doel zou kunnen bereiken. In deze dynamische beweging vorm je je een oordeel."

Wat gebeurt er in een groep mensen die met Dynamische Oordeelsvorming werken?

"Toen ik in groepen met dit model begon te werken, was het voor mij een grote verrassing om iedere keer opnieuw te merken dat, terwijl in het oordeelsvormingsproces juist niet over de onderlinge, menselijke verhoudingen wordt gesproken maar aan inhoudelijke vragen gewerkt wordt, er gedurende het proces van Dynamische Oordeelsvorming juist een intensiteit in de onderlinge relaties ontstond. Als een soort 'bijproduct' van het oordeelsvormingsproces kan wederzijds begrip en respect ontstaan.

Pas later begreep ik waarom dat zo is. Door het verzamelen van de individuele waarnemingen en ervaringen van de verschillende mensen rondom de uitgangsvraag begint interesse voor de ervaring van de anderen te groeien. Mensen ontdekken: er wordt naar me geluisterd, mijn ervaringen zijn relevant. Zo is het ook als je samen tot inzicht in een bepaalde situatie probeert te komen: je ontdekt dan hoe veel verschillende gedachten er over een zelfde verschijnsel kunnen leven en hoe boeiend het is die allemaal te laten gelden teneinde het oordeel te verdiepen.

De kracht waarmee een oordeel gevormd wordt is een bewustzijnskracht: we moeten relevante informatie verzamelen en de daarbij passende begrippen of hypothese vinden. De begrippen moeten helder zijn en weer in verband gebracht worden met de informatie: kloppen de begrippen met de feiten - of is het nodig om essentiële informatie onder tafel te schuiven omdat de begrippen anders niet kloppen? Die bewustzijnskracht is een Ik-kracht, het is een scheppende, vormende kracht die bij het vormen van een oordeel wordt aangesproken.

Wanneer een groep mensen met Dynamische Oordeelsvorming bezig is, moet deze Ik-kracht zich verwijden om dat wat de andere mens inbrengt met belangstelling op te nemen. Er kan daarbij ook een zeker kunstzinnig element optreden. Ieder komt met eigen ervaringen, ziet andere aspecten; het vraagt beweeglijkheid. Maar die kun je opbrengen wanneer je beleeft dat zo'n gezamenlijk proces verrijkend kan werken.

Wanneer een groep mensen geconcentreerd met Dynamische Oordeelsvorming bezig is, kan het in de praktijk zo kan zijn dat het proces gemeenschapsvormend werkt - terwijl het gemeenschapsvormende als zodanig helemaal niet het thema is. Het gebeurt wanneer je samen intensief met een vraag bezig bent. En wie dit proces bewust en actief meemaakt kan ervaren dat het vormen van een oordeel werkelijk een weg naar vrijheid kan zijn."