menu
 winkelmandje 

Op weg naar een gezonde economie 

Interview met Koos Bakker, door John Hogervorst  

Op weg naar een gezonde economie' is de titel van een klein boekje dat recent verscheen. Naast enkele teksten van Rudolf Steiner bevat het boekje onder meer ook een voordracht van Koos Bakker, mede-oprichter en beherend vennoot van Odin e.v. Een gesprek met Koos Bakker over de stappen op de weg naar een gezonde economie.

Het is voor veel mensen misschien wel verbazingwekkend dat Rudolf Steiner zich blijkbaar ook met de economie heeft beziggehouden. Waarom deed hij dat en wat had hij daarover te zeggen?

Rudolf Steiner heeft zich ingezet voor een samenleving waarin de ontwikkeling van de mens op grond van zijn spirituele visie mogelijk en gewaarborgd zou worden. Een samenleving gefundeerd op de drie universele levensgebieden waarvan ieder mens enerzijds deel uitmaakt en die anderzijds in ieder mens afzonderlijk te vinden zijn. Die drie gebieden zijn het geestesleven, het rechtsleven en het economisch leven. In die tijd - het was vlak na de eerste wereldoorlog, de tijd van de Russische revolutie, het opkomend socialisme en het begin van de industriële massaproductie - heeft Rudolf Steiner zich zeer voor de inrichting van een gezond staatsbestel ingespannen, naast natuurlijk het vele dat hij deed voor vernieuwing op het gebied van de kunsten, de pedagogie, de geneeskunde, enzovoort. Het beeld dat op dat moment over de economie, haar samenhang met sociale vraagstukken, het geldverkeer bestond, was uiterst materialistisch en in zekere zin primitief.

Rudolf Steiner heeft in machtige beelden het perspectief geschilderd van een samenleving waarin zich een waarachtig levend christelijk principe zou kunnen ontplooien. Hij was in die tijd een persoon die grote bekendheid genoot en over deze vraagstukken op vele grote bijeenkomsten in het openbaar in heel Duitsland en daarbuiten voordrachten heeft gehouden. Een aanslag op zijn leven markeerde een ommekeer. Hij moest constateren dat de tijd er op dat moment niet rijp voor was, hoewel hij herhaaldelijk wees op de catastrofale gevolgen die daar onvermijdelijk het gevolg van zouden zijn, voor Europa en de samenleving, en voor de verdere ontwikkeling van de anthroposofie.

Daarnaast vind ik het bijzonder interessant hoe hij het vraagstuk van prijs en waardevorming, van markt en vraag en aanbod en vooral de ontkoppeling van arbeid en inkomen, maar bijvoorbeeld ook de samenhang tussen het beroepsleven en het karmavraagstuk, in een volkomen nieuw perspectief heeft geplaatst. Tenslotte is het antwoord dat de sociale driegeleding - zo wordt Rudolf Steiners visie op de inrichting van de samenleving genoemd - ons kan bieden op dit moment actueler dan ooit, in de politiek, de uitbreiding van de EU, voor de toekomst van de landbouw, het sociale vraagstuk, noem maar op.

Bij Odin heb je een verantwoordelijke taak en heb je ongetwijfeld ook te rnaken met de economie zoals we die in onze tijd nu eenmaal kennen. Op welke rnanier kun je daar stappen of stapjes in de richting van een gezonde economie zetten?

Op vele manieren. Op de eerste plaats heeft Odin er in haar bedrijfsstructuur vanaf de oprichting in 1983 voor gekozen om het bedrijfskapitaal te neutraliseren. Dat wil zeggen dat het niet meer voor privé-doeleinden kan worden opgesoupeerd. Het kaartje dat eraan hangt is 'zorg voor een maatschappelijk, spiritueel rendement', in ons geval specifiek de biologisch­

dynamische landbouw, 'en de economische vernieuwing die ermee samenhangt.' Deze vorm heeft ons de afgelopen jaren voor heel wat valkuilen behoedt. Je ziet immers dat veel van de pioniers uit de natuurvoedingsbranche er nu niet meer zijn, onder meer juist vanwege het gebrek aan financiële, sociaal-economisch middelen. Het lukt de pioniers niet om opvolgers te vinden, de structuur maakt het onmogelijk om mensen met relatief weinig kapitaal maar met veel capaciteiten toch een kans te geven. Je zou zeggen: capaciteit trekt gemakkelijk werkkapitaal aan, maar in het huidige bankwezen worden dan die (ondernemers)capaciteiten uitsluitend ingezet, of financieringen uitsluitend verstrekt omwille van het rendement van dat geld. Dan zie je dat het oorspronkelijke pioniersbedrijf plots met heel andere oogmerken bestuurd wordt. Overigens is de vorm zoals we die bij Odin hebben ook heel bruikbaar in de financieringsstructuur van biologische bedrijven en natuurvoedingswinkels. Je ziet dat daar ook

al stapjes gezet worden Al met al ben ik wel hoopvol gestemd. Er moet nog heel veel gebeuren en de omstandigheden zijn kritiek. Maar je kan ook zien dat zich een groeiende trend aftekent dat mensen met steeds meer bewustzijn naar de arbeidsmarkt, de kapitaalmarkt en de markt voor producten kijken. Je wilt bij een bedrijf werken dat duurzaam omgaat met mensen en middelen, je zorgt ervoor dat je geld zo duurzaam mogelijk werkt, je let erop dat de producten die je verbruikt verantwoord zijn geproduceerd en van goede kwaliteit zijn.

Bij Odin staan deze drie thema's dan ook centraal: de medewerkers en het sociale beleid, het werkkapitaal en de bedrijfsstructuur en de producten die we verhandelen waar we kiezen voor de beste kwaliteit. De grootste opgave ligt nu in de vraag hoe we de consument hier meer bij kunnen gaan betrekken.

Hoe hoop je dat te kunnen bereiken?

Dat kan vanuit meerdere invalshoeken. Een mogelijkheid is bijvoorbeeld door meer informatie en transparantie te bieden over de prijsopbouw en de herkomst van de producten. Een tweede is het verspreiden van kennis en informatie over de kwaliteit van de producten, dan zouden ongetwijfeld veel meer consumenten dan nu consequent kiezen voor producten van biologisch­ dynamische kwaliteit. En dat is hard nodig want sommige boeren hebben het heel zwaar en ik zie dat kwalitatief goede producten ook schaarser worden en uit de winkelschappen dreigen te verdwijnen. Maar waar ik ook concreet aan denk is om de consument de mogelijkheid te bieden financieel te participeren in de keten van productie en distributie van biologisch-dynamische producten, oftewel financier mee in je eigen winkel. Dat moet gebeuren op een aantrekkelijke en vernieuwende wijze. Ik hoop dat we daar de komende jaren de kans voor krijgen.

Rudolf Steiner, Koos Bakker, John Hogervorst

Op weg naar een gezonde economie - Nearchus e.v.